Vanaf de kant van het Valkenburgse Meer zie je het board niet eens het water raken. Iemand zweeft voorbij, en het enige wat nog in het water steekt is een dunne staaf. Wat is foilen? Je vaart op een draagvleugel: een vleugel onder je board die bij genoeg snelheid lift maakt en het board uit het water tilt. Die vleugel heet de foil. Of je snelheid uit een wing, een zeil, een kite, een golf of een motor komt, maakt voor het principe niet uit.
Wat zit er onder een foilboard?
Een foil bestaat uit vier delen. Ze zitten met bouten aan elkaar en aan je board, zodat je ze los kunt wisselen.
- De mast. Het verticale deel, van aluminium of carbon. Hij verbindt het board met de rest. Hoe langer de mast, hoe hoger je kunt vliegen en hoe meer ruimte je hebt boven golfjes. Op een kortere mast leer je makkelijker, omdat je minder hoog zit als het misgaat.
- De fuselage. De romp onderaan de mast, een horizontale staaf. Voor- en achtervleugel zitten erop. Een langere fuselage maakt de foil stabieler, een kortere laat hem sneller draaien.
- De voorvleugel. Die maakt de lift. Zijn oppervlak staat in vierkante centimeters. Hoe groter, hoe eerder hij optilt en hoe rustiger hij blijft.
- De stabilizer. De kleine achtervleugel. Hij houdt de foil in balans, zoals het staartstuk van een vliegtuig: zonder stabilizer zou de neus steeds willen duiken of steigeren.
Bij een eFoil zit er nog een elektromotor met een schroef aan de mast, en een accu in het board. De rest is hetzelfde.
Hoe een draagvleugel lift maakt
De voorvleugel heeft een profiel, net als een vliegtuigvleugel, en staat onder een kleine hoek in de stroming. Het water dat erlangs stroomt, geeft onder de vleugel meer druk dan erboven. Dat verschil duwt de vleugel omhoog, en jij en je board gaan mee.
Dat werkt met een verrassend kleine vleugel, omdat water ruim 800 keer zo dicht is als lucht. Een foil van een paar duizend vierkante centimeter kan zo een volwassene dragen.
Lift groeit met het kwadraat van je snelheid. Ga je twee keer zo hard, dan krijg je vier keer zoveel lift. Daarom heeft iemand die langzaam vaart een grotere voorvleugel nodig dan iemand die hard gaat. Leren wingfoilen gaat op een voorvleugel van 1700 tot 2400 cm². De eFoils in de verhuur van de school hebben voorvleugels van 900 tot 1400 cm², omdat de motor voor de snelheid zorgt.
Je stuurt de hoogte met je voeten. Meer gewicht op je voorste voet en de vleugel duikt. Meer op je achterste en hij stijgt. Stijg je te ver, dan komt de voorvleugel boven water, is de lift in één klap weg en val je.
Op de kant vergelijkt Jip het met schaatsen. Stabiliteit op een foil is hetzelfde als stabiliteit op schaatsen: absoluut niet hangen, anders glijden je voeten weg. Eerst versnel je, en je gaat niet meteen vliegen. Je werkt ook niet aan loskomen, maar aan gecontroleerd loskomen. Je hebt altijd de controle om de neus weer omlaag te duwen.
Waarom foilen stil en snel voelt
Een gewoon board duwt water opzij en klapt op elk golfje. Dat hoor je en dat voel je in je benen. Komt het board los, dan stopt dat. Alleen de mast snijdt nog door het wateroppervlak, en de vleugels bewegen eronder door rustiger water.
Omdat het board zelf geen water meer hoeft te verplaatsen, heb je veel minder weerstand. Met dezelfde wind of hetzelfde gas ga je harder. Of je gaat even hard met minder wind. Dat is de reden dat foilers het water op gaan op dagen dat anderen nog op de kant zitten te wachten.
Foilen zonder zeil, en met: de vormen
De foil is overal dezelfde. Wat verschilt, is waar je snelheid vandaan komt.
Wingfoil
Een opblaasbare wing in je handen, nergens aan vast. Geen mast en geen giek: leeggelopen past de wing in een tas. Meer in wat is wingfoilen en op de pagina wingfoilen van de school.
Windfoil
Een windsurfzeil op een board met een foil. Je hangt in de trapeze en in de voetbanden, net als bij gewoon windsurfen. Op de Olympische Spelen van 2024 werd windsurfen voor het eerst gevaren op de iQFoil, een windfoil. In de windsurfverhuur van de school staat ook een set met foil.
Kitefoil
Een kite aan lijnen, met een foilboard eronder. Op dezelfde Spelen van 2024 debuteerde ook Formula Kite, een kitefoilklasse. Kitefoilen staat niet op het rooster van de school.
eFoil
Foilen zonder zeil en zonder wind: een elektromotor aan de mast geeft je snelheid, een remote in je hand regelt het gas.
Pumpfoil
Geen wind, geen motor. Je springt vanaf een steiger op je board en houdt het in de lucht door op en neer te pompen met je benen. Het kost veel conditie en kan op elk stuk vlak water met genoeg diepte.
Surffoil
Je peddelt een golf in, net als bij surfen, en laat de foil het werk doen. Omdat de vleugel onder water in de deining zit, kun je ook op kleine, slappe golven lang doorvliegen. Een variant is downwind foilen: met de wind mee van deining naar deining.
Waar komt de draagvleugel vandaan?
De draagvleugel is ruim honderd jaar oud. In 1906 testte de Italiaan Enrico Forlanini een boot op draagvleugels op het Lago Maggiore. In 1919 haalde de HD-4 van Alexander Graham Bell er 114 km/u mee, destijds een snelheidsrecord op het water. Daarna volgden draagvleugelboten voor passagiers.
Op boardformaat kwam het pas veel later. Surfers lieten zich eind jaren negentig op foilboards achter een waterscooter een golf in trekken. Kiters en windsurfers volgden. Met de handwing kwam er rond 2019 een vorm bij die veel mensen aansprak, en sindsdien zie je foils op bijna elk meer.
Een foil onder je board heeft wel gevolgen. Je hebt diepte nodig voor de mast, en de vleugels hebben randen. Bij wingen is een helm daarom de norm.
Op het Valkenburgse Meer zie je volgens Jip alles. “Ook echt veel pumpfoil.” En steeds vaker een parawing: een zachte wing die meer op een kleine kite lijkt.
Vragen over foilen op het meer? Bel of mail de school.
